Succesvol munitie-initiatief voor Oekraïne lijkt cashcow voor wapenbedrijven

Een handvol Tsjechische defensiebedrijven koopt namens vijftien Europese landen munitie voor Oekraïne. Nederland is één van de grootste donateurs aan dit initiatief. Zijn die honderden miljoenen wel goed besteed, nu blijkt dat de bedrijven zeer hoge marges rekenen en bovendien zaken doen in Rusland?

The Investigative Desk onderzocht samen met Europese partners Investigace.cz en RFE/RL Ukrainian Service voor Follow the Money hoe de vijf bedrijven achter het munitie-initiatief inkochten, en wat. Woekerwinsten, een onduidelijke hoeveelheid granaten en een wel heel innige verstrengeling tussen de defensiebedrijven en de Tsjechische overheid waren niet de enige vondsten. Meerdere betrokken bedrijven blijken nog in Rusland te vinden.

Lees het hele artikel bij Follow the Money.

Lees het hele artikel bij Radio Free Europe.

Interview met Laurens Groeneveld
Laurens Groeneveld is de projectleider van deze serie

Wat zorgde er voor dat je startte met dit onderzoek?
Ons vorige onderzoek liep van eind 2023 tot halverwege 2024. Daarin onderzochten we de ware productiecapaciteit van Europese munitieproducenten. Tijdens dit project werd het Tsjechische initiatief gelanceerd. Hierdoor kwam dit initiatief regelmatig ter sprake in interviews met bronnen die wij deden voor ons vorige project. We hadden bij het afronden van ons vorige onderzoek al behoorlijk wat informatie verzameld over dit initiatief waardoor het een logisch vervolgonderwerp was. Juist omdat er vanaf het begin af aan allerlei dingen vaag bleken rondom dit initiatief.

Waarom is dit verhaal belangrijk?
Dit verhaal is belangrijk omdat het Europese continent in een ware race terecht is gekomen om zo snel mogelijk te herbewapenen. Regeringen in Europa hebben in sommige gevallen een 180 graden-draai gemaakt als het gaat om defensieuitgaven.

In dit verhaal gaat het onder meer over CSG, een van de snelst groeiende defensiebedrijven van Europa. Het is een familiebedrijf met één eigenaar, en dus zonder aandeelhouders. Ze spelen een cruciale rol in een van de grootste Europese wapeninitiatieven voor Oekraïne, maar het is niet bekend hoe ze te werk gaan.

Dit verhaal is belangrijk omdat het allereerst belangrijk is dat als het Westen Oekraïne wilt steunen, die steun ook zo efficiënt en goed mogelijk is. Dat betekent dus voorkomen dat geld ergens aan een strijkstok blijft hangen. Ten tweede kunnen onduidelijkheid of schandalen rondom de besteding van geld voor Oekraïne ervoor zorgen dat de steun politiek in Europese landen onder druk komt te staan.

Wanneer ben je begonnen met dit verhaal?
Dit project ging eind 2024 van start en liep tot mei 2025.

Hoe is de (internationale) samenwerking tot stand gekomen?
De leden van het team die in dit project hebben samengewerkt, kennen elkaar al meer dan drie jaar en hebben sinds het begin van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne al verschillende onderzoeken naar de defensieindustrie samen afgerond.

Is er een moment tijdens het onderzoek dat je is bijgebleven?
Schrijven over de defensie industrie is spannend, er zijn namelijk heel veel belangen. Bronnen willen weinig informatie prijsgeven en iedereen is bang om concurrentiegevoelige informatie te delen. In dit verhaal kwam er nog een extra probleem bij. Rusland blijkt namelijk de Westerse berichtgeving over de steun aan Oekraïne zeer minutieus te volgen.

Daarbij kwamen we voor een dilemma te staan. Enerzijds wil je weten: waar komt de munitie die via het initiatief aan Oekraïne wordt gegeven precies vandaan en hoe reist het dan naar Oekraïne? Maar tegelijkertijd wil je ook niet onbewust Rusland helpen. Het is namelijk tijdens de oorlog al voorgekomen dat Westerse berichtgeving over militaire hulp aan Oekraïne ervoor heeft gezorgd dat die beschreven hulp op konvooi door Oekraïne vervolgens door Rusland werd kapotgebombardeerd. Dankzij de informatie uit die berichtgeving wisten ze de route die de hulp zou afleggen.

Om die reden kozen bronnen ervoor om enkel regio’s te noemen om aan te duiden waar de munitie vandaan kan komen. We kozen ervoor om dit over te nemen in ons stuk en niet verder na te jagen. Ook omdat deze informatie niet essentieel was om het verhaal te vertellen.