Nederlandse universiteiten doen gezamenlijk onderzoek met defensie-industrie van Israël

Nederlandse universiteiten werken met Europese subsidies aan ten minste 28 nieuwe technologieën en producten die ten goede kunnen komen aan het Israëlische leger. Volgens Europese regels is militaire inzet verboden, maar controle daarop is er niet. Voor individuele wetenschappers is het vrijwel onmogelijk uit lopende onderzoeken te stappen.

Europa blijft Israël ook na de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 onverminderd steunen. Die solidariteit uit zich ook in het grootste EU onderzoeksprogramma, Horizon Europe. Israël ontvangt van alle landen buiten de EU het meeste geld uit deze pot – sinds 1996 in totaal meer dan 3 miljard euro. 

De onderzoeks- en opleidingsprojecten mogen geen dual-use doelen meer hebben, oftewel geschikt voor civiel en militair gebruik. Maar wapenexperts geven aan dat 28 lopende Nederlands-Israëlische samenwerkingsprojecten wel dual-use zijn. 12 dual-use projecten startten zelfs na 7 oktober 2023. 

De TU Delft werkt bijvoorbeeld in twee projecten samen met Israel Aerospace Industries, een staatsbedrijf dat civiele en militaire lucht- en ruimtevaartsystemen ontwikkelt. IAI wil de met Delft ontwikkelde technologie ‘zo snel als mogelijk’ toepassen.

De Europese Commissie checkt niet of de Horizon Europe projecten geschikt zijn voor dual-use. Onderzoekers hoeven enkel aan te vinken dat hun project burgerdoelen dient. 

Vanwege dit vage EU-beleid zitten wetenschappers met gewetensbezwaar in een spagaat. Ze kunnen hun Israelische partners niet uit een samenwerkingsproject zetten. En zelf uit een project stappen vanwege de zware (financiële) consequenties van contractbreuk.

The Investigative Desk stelde een lijst samen van alle onderzoeksprojecten van Nederlandse universiteiten en Israëlische bedrijven en kennisinstellingen. Deze lijst is voorgelegd aan wapenexperts. Een toelichting op de onderzoeksmethode is hier te vinden.

Lees het hele artikel bij Follow the Money.

Bekijk hier de Kamervragen, gesteld door Volt, GroenLinks/PvdA.

Lees hier het artikel gepubliceerd op NLTimes naar aanleiding van dit onderzoek.

Interview met Leonie Coppes
Leonie Coppes is een van de journalisten die heeft bijgedragen aan dit onderzoek

Wat zorgde ervoor dat jullie startten met dit onderzoek?
Vorig jaar waren er wereldwijd demonstraties tegen de medeplichtigheid van universiteiten aan de genocide in Gaza. Mijn collega’s en ik wilden weten: hoe ziet deze medeplichtigheid van Nederlandse universiteiten er precies uit?

Waarom is dit verhaal belangrijk?
Het is belangrijk dat burgers worden geïnformeerd over de rol die universiteiten, als belangrijke ontvangers van zowel Europese als Nederlandse subsidies, spelen bij het faciliteren van oorlogsmisdaden.

Wanneer ben je begonnen met dit onderzoek?
In June last year.

Is er een moment tijdens het onderzoek dat je is bijgebleven? 
We zijn naar Brussel gereisd, het centrum van de Europese beleidsvorming, om met verschillende bronnen te spreken. Daar kwamen we erachter dat Ursula von der Leyen zelf een belangrijke rol speelt in het beleid dat Israël steunt. Hoewel het moeilijk te bewijzen is en we slechts één bron hebben om deze informatie te delen, illustreert het wel dat interne discussies worden belemmerd. Veel Europese ambtenaren zien zich genoodzaakt om te protesteren tegen het Europese beleid ten aanzien van Israël.