Liever koopman dan dominee: Nederland levert militaire middelen aan dubieuze regimes
Door Leonie Coppes (trainee 2024-2025), Daniël van Kessel, | 11 juli, 2025
De afgelopen tien jaar verleenden ministers voor Buitenlandse Handel vergunningen voor honderden miljoenen aan militaire exporten naar landen waar een serieus risico op conflict en mensenrechtenschendingen gold, zo blijkt uit onderzoek van The Investigative Desk en Follow the Money. Nederland zoekt daarmee de randen van de exportregels op.
In 2020 meldden internationale media de dood van twee Palestijnse vissers. Ze werden doodgeschoten door de Egyptische marine, die volgens de berichten Palestijnse vissers willekeurig zou beschieten en arresteren.
Toen het ministerie van Buitenlandse Zaken in april 2023 op het punt stond een exportvergunning van tien radar- en communicatiesystemen voor Egyptische marineschepen te verlenen, brachten ambtenaren van het ministerie een advies uit om de vergunning tegen te houden. ‘De mensenrechtensituatie in Egypte is zorgwekkend,’ schreven ze, verwijzend naar de berichten over Palestijnse vissers.
Volgens de ambtenaren was er een duidelijk risico dat de marineschepen en de Nederlandse radars bij nieuwe mensenrechtenschendingen gebruikt zouden worden. In internationale en Europese afspraken is vastgelegd dat Nederland de export in dat geval moet tegenhouden.
Maar andere ambtenaren van hetzelfde ministerie waren het niet met het advies eens. Tegenhouden van de vergunning zou de defensiesamenwerking binnen Europa volgens hen in de weg staan. Ze benadrukten het handelsbelang: de order was 72,5 miljoen euro waard en het goedkeuren ervan kon ‘leiden tot vervolgorders’. De berichten over mensenrechtenschendingen noemden ze ‘hoewel zorgwekkend, onvoldoende specifiek’.
Lees het hele artikel bij Follow the Money.
Interview met Leonie Coppes
Leonie Coppes is een van de journalisten die heeft bijgedragen aan dit onderzoek
Wat zorgde ervoor dat je startte met dit onderzoek?
Als vrijwilliger voor Amnesty International was ik me bewust van de kritiek op onze regering omdat zij handel boven mensenrechten stelde. Ik wilde weten of dit ook gold voor de export van militaire goederen.
Waarom is dit verhaal belangrijk?
Militaire uitgaven zijn altijd een controversieel onderwerp geweest, maar in het licht van Oekraïne, Gaza en de huidige stijging van de NAVO-uitgaven is het nog relevanter om de keuzes van onze regering te begrijpen.
When did you start this investigation?
I started this investigation in May last year.
Wanneer ben je met dit onderzoek begonnen?
Ik werd in contact gebracht met Daniel van Kessel van Follow The Money. Hij was net begonnen met schrijven over defensiebeleid en was geïnteresseerd om mee te werken aan dit onderzoek. Daniel heeft een belangrijke rol gespeeld in deze publicatie.
Is er een moment tijdens het onderzoek dat je bijgebleven is?
We hebben contact opgenomen met meer dan zeventig ambtenaren die voor het ministerie van Buitenlandse Zaken werken, maar niemand was bereid om met ons te praten. Via verschillende bronnen die nauwe banden hebben met het ministerie, hebben we vernomen dat hogere ambtenaren na 7 oktober impliciet duidelijk hebben gemaakt aan ambtenaren dat het niet op prijs zou worden gesteld als zij met de buitenwereld zouden praten. Na maanden van onderzoek hebben woordvoerders contact met ons opgenomen met het verzoek om geen contact meer op te nemen met ambtenaren. De ongeschreven regels leren ons echter dat de regering niet het recht heeft zich te mengen in de onderzoeksmethode van journalisten, of ze dat nu leuk vinden of niet.
More investigations
De verstokte roker weet zijn sigaretten echt wel te vinden
Verbod op tabaksverkoop in supermarkten heeft maar beperkt effect Sinds het verbod op tabaksverkoop in supermarkten in juli 2024 en door hogere accijn
Waarom de tabaksindustrie ongelimiteerd nieuwe winkels mag blijven openen
Supermarkten mogen sinds anderhalf jaar geen tabak meer verkopen. Sindsdien duiken er nieuwe tabakswinkels op, deels met steun van de industrie. Ook
Gevaarlijke stoffen over Eindhovens spoor
Dagelijks denderen tientallen treinen met gevaarlijke stoffen over het spoor. In steden als Eindhoven, Tilburg en Breda razen ze rakelings langs woont
Provincie Limburg wist al jaren van hogere uitstootcijfers Chemelot
De provincie Limburg blijkt al sinds 2019 te weten dat de uitstoot van kankerverwekkende stoffen door Chemelot veel hoger is dan het zou moeten zijn.
Meer uitstoot kankerverwekkende stoffen door Chemelot dan gedacht
Het RIVM heeft grote verschillen ontdekt tussen wat Chemelot zegt aan kankerverwekkende stoffen uit te stoten en wat er daadwerkelijk wordt gemeten. V
Kankerrisico door Chemelot groter dan gedacht: ‘Zeer zorgelijk’
De uitstoot van kankerverwekkende stoffen door Chemelot is veel hoger dan wat het op basis van de gegevens van het Limburgse chemiecomplex zou moeten
